اصفهان – ایرنا – کارشناسان حوزه مامایی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان معتقدند: تحقق اهداف قانون جوانی جمعیت و ترویج زایمان طبیعی، بدون ارتقای جایگاه حرفهای، امنیت شغلی و حمایت از ماماها در ساختار درمان کشور امکانپذیر نخواهد بود.
به گزارش ایرنا، ۱۵ اردیبهشت (پنجم ماه می) از سوی کنفدراسیون بینالمللی مامایی به عنوان روز جهانی ماما نامگذاری شده است و امروز در سراسر جهان از نقش انسان دوستانه این گروه در سلامت زنان زیاد سخن خواهند گفت.
این روز فرصتی برای بازخوانی وضعیت یکی از حساسترین، حیاتیترین و اثرگذارترین حرفههای حوزه سلامت است که در تمامی مراحل زندگی زنان از بلوغ تا یائسگی نقشی بیبدیل دارد، حرفهای که در ایران با وجود نقش اساسی در کاهش مرگومیر مادران و نوزادان و اجرای سیاستهای جمعیتی، سالهاست با چالشهای ساختاری، کمبود نیرو، نبود حمایتهای صنفی و مشکلات مالی دست و پنجه نرم میکند.
این موضوع در حالی مطرح است که اصفهان با واقعیت نگران کننده افزایش ۶۵ درصدی زایمان سزارین همراه است، آماری که علاوه بر تهدید سلامت مادران اصفهانی، زنگ خطر سیاستهای زایمانی کشور را نیز به صدا درآورده است و کارشناسان و مسوولان خدمات سلامت مادران در این استان پهناور میگویند ترس از درد، کمبود ماما و ضعف فرهنگسازی، سه ضلع اصلی این بحراناند و تنها با تکیه بر دانش و حضور مؤثر ماماها، میتوان مسیر تولد انسان را به زایمان طبیعی، ایمن و آگاهانه بازگرداند.
ماماهای ماهر میتوانند نگرش مادران به زایمان طبیعی را تغییر دهند
رئیس انجمن علمی مامایی استان اصفهان و دانشیار گروه مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان روز دوشنبه در گفت وگو با خبرنگار ایرنا ضمن اشاره به شعار امسال روز جهانی مامایی مبنی بر «یک میلیون ماما بیشتر» گفت: ارتقای مهارت و بهکارگیری موثر ماماها در نظام سلامت میتواند نگرش مادران را نسبت به زایمان طبیعی تغییر دهد و در کاهش آمار بالای سزارین و ارتقای سلامت مادر و نوزاد نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
محبوبه والیانی به نقش ماماها در مراقبتهای دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان اشاره و بیان کرد: اگر ماماها بر اساس شرح وظایف تخصصی خود، با مهارت و اختیار بیشتر در نظام سلامت به کار گرفته شوند، میتوانند با تغییر نگرش مادران نسبت به زایمان طبیعی، آمار بالای سزارین را کاهش داده و در ارتقای سلامت مادر، نوزاد و خانواده نقش موثرتری ایفا کنند.
وی افزود: آنچه امروز بیش از هر چیز باید مورد توجه قرار گیرد، ارتقای مهارت ماماها و استفاده موثرتر از ظرفیت آنان در نظام سلامت است، زیرا بخش زیادی از مراقبتهای بارداری، آموزشهای پیش از زایمان، مشاورههای تخصصی و حتی ترغیب مادران به انتخاب زایمان طبیعی در حوزه وظایف حرفهای ماماها قرار دارد.
مسوول انجمن علمی مامایی اصفهان اظهار داشت: سال گذشته حدود ۶۵ درصد زایمانها به صورت سزارین انجام شد در حالی که سزارین با عوارض متعدد برای مادر همراه است و میتواند خونریزی بیشتر، دردهای پس از عمل، کاهش امکان شیردهی، عوارض بیهوشی و همچنین هزینههای سنگینتری برای خانوادهها و نظام سلامت به دنبال داشته باشد.
وی ادامه داد: در مقابل، هرچه مراقبتهای دوران بارداری دقیقتر، علمیتر و همراه با آموزش و مشاوره مناسب انجام شود، مادران با آمادگی و اعتماد بیشتری به سمت زایمان طبیعی میروند و تجربه بهتری از بارداری و تولد فرزند خود خواهند داشت.
نقش ماماها فراتر از زایمان است
دانشیار گروه مامایی و بهداشت باروری با بیان اینکه شرح وظایف ماماها تنها به انجام زایمان محدود نمیشود، گفت: ماماها در مراقبتهای پیش از بارداری، دوران بارداری، پس از زایمان، آموزش سلامت باروری، مشاوره به دختران و زنان، و حتی در برخی موارد تشخیص و بررسی وضعیت مادر و جنین نقش مهمی دارند و باید این جایگاه به طور جدی دیده شود.
والیانی افزود: اگر اجازه داده شود ماماها در چارچوب شرح وظایف خود با اختیارات و ظرفیت بیشتری فعالیت کنند، نه تنها آمار زایمان طبیعی افزایش مییابد، بلکه شاخصهای سلامت مادر و نوزاد نیز بهبود پیدا میکند.
وی تصریح کرد: برای دستیابی به این هدف، لازم است زمینه آموزش و مهارت آموزی برای ماماها، مادران و حتی همراهان آنان فراهم شود تا همه افراد درگیر در فرآیند بارداری و زایمان، نقش خود را به شکل آگاهانه و موثر ایفا کنند.
مسوول انجمن علمی مامایی اصفهان گفت: هر سال کلاسهای زایمان فیزیولوژیک و دورههای آموزشی متعددی برای مادران برگزار میشود و تعداد زیادی از مادران از این آموزشها بهرهمند میشوند. این کلاسها میتواند در آمادهسازی مادران برای زایمان طبیعی و کاهش ترس و اضطراب آنان بسیار موثر باشد
وی ادامه داد: انجمن مامایی نیز در این زمینه فعالیتهای گستردهای دارد و دورههایی برای آموزش روشهای کاهش درد غیردارویی، همراهی با مادران و ارتقای دانش و مهارت ماماها برگزار میکند که این آموزشها کمک میکند تا ماماها بتوانند نقش پررنگتری در کنار مادران داشته باشند و تجربه زایمان را برای آنان ایمنتر و مطلوبتر کنند.
اصلاح زیرساختها و پرونده الکترونیک سلامت ضروری است
دانشیار گروه مامایی و بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره برخی مشکلات موجود در نظام ارائه خدمات نیز گفت: در زمینه پرونده الکترونیک سلامت و برخی فرآیندهای اجرایی، مشکلاتی وجود دارد که به نظر میرسد پاسخگوی حجم واقعی خدمات و نیازهای این حوزه نیست.
وی افزود: اگر این زیرساختها اصلاح شود و امکان ارائه خدمات، داروها و آزمایشهای مورد نیاز با هزینه کمتر و دسترسی آسانتر فراهم شود، بهطور قطع مادران میتوانند با اطمینان بیشتری از خدمات مامایی استفاده کنند و بخشی از بار مراجعات غیرضروری نیز کاهش مییابد.
والیانی با تاکید بر ضرورت استفاده بهتر از ظرفیت ماماهای با مهارت گفت: باید شرایطی فراهم شود که مادران بتوانند با اعتماد بیشتر، ارتباط مستقیمتری با ماماها داشته باشند و از خدمات آنان در مراکز مشاوره، مراکز درمانی و بیمارستانها بهره ببرند.
وی اظهار داشت: هرچه امکان حضور موثرتر ماماها در بیمارستانها و مراکز مشاوره بیشتر شود، زمینه برای افزایش زایمان طبیعی نیز فراهمتر خواهد شد و ماماهای توانمند میتوانند با آموزش، مشاوره و مراقبت مستمر، مادران را برای انتخاب آگاهانهتر آماده کنند.
نقش ماماها در سلامت جنسی و تحکیم خانواده
والیانی با اشاره به ابعاد گستردهتر خدمات مامایی گفت: ماماها فقط در حوزه زایمان فعال نیستند، بلکه در زمینه سلامت جنسی، مشاوره به زوجین و آموزش به خانوادهها نیز میتوانند نقش بسیار مهمی داشته باشند و ارائه مشاوره به مادران و همسران آنان درباره روابط جنسی، سلامت باروری و مسائل خانوادگی میتواند به استحکام خانوادهها کمک کند.
ترویج زایمان طبیعی بدون تعرفه واقعی ممکن نیست
یکی از اعضای صنف ماماهای اصفهان نیز در پاسخ به پرسشهای خبرنگار ایرنا با اشاره به دشواری طرح برخی مطالب صنفی تصریح کرد: وقتی از طرف صنف سخن گفته میشود، بیان صریح برخی مسائل همواره با ملاحظاتی همراه است.
مرجان بیگی با بیان اینکه افزایش آمار سزارین فقط به کمبود نیروی انسانی در زایشگاهها مربوط نیست، گفت: تا زمانی که تعرفه واقعی زایمان طبیعی اجرا نشود، فشارهای اقتصادی، مسوولیت سنگین، استرس بالا و تبعات قضایی این حرفه، انگیزه ماماها برای همراهی مؤثر در فرآیند زایمان طبیعی را کاهش میدهد.
وی در تشریح دلایل افزایش آمار سزارین و موانع ترویج زایمان طبیعی اظهار داشت: در برخی استانها آمار سزارین به بیش از ۶۰ درصد رسیده است، هرچند کمبود نیرو وجود دارد اما این موضوع فقط به کمبود ماما در زایشگاهها مربوط نمیشود و اگر قرار است این مشکل به صورت ریشهای حل شود، باید به وضعیت اقتصادی ماماها، تعرفه زایمان طبیعی، فشارهای حقوقی و نبود همکاری تیمی مناسب نیز توجه شود.
این نماینده ماماها در سازمان نظام پزشکی اصفهان گفت: زایمان طبیعی فرآیندی زمانبر، پرمسوولیت و همراه با فشار روحی فراوان است زیرا از لحظهای که مادر وارد مرحله زایمان میشود تا لحظه تولد نوزاد، ممکن است هشت تا ۱۲ ساعت یا حتی بیشتر زمان صرف شود و در این مدت، ماما باید به صورت مداوم در کنار مادر حضور داشته و با تحت نظر داشتن شرایط عمومی و کنترل مستمر وضعیت مادر و جنین و گرفتن نوار قلب از جنین اقدامات لازم را برای پیشبرد زایمان انجام دهد.
وی افزود: متخصص زنان در بسیاری از موارد در مرحله نهایی و لحظه تولد حضور پیدا میکند و بار اصلی مراقبت در ساعات طولانی زایمان بر دوش ماما قرار دارد.
بیگی گفت: ماماها در این شرایط با استرس بسیار بالا کار میکنند و اگر در روند زایمان مشکلی ایجاد شود، حتی اگر همه عوامل در بروز آن دخیل باشند در عمل فشار اصلی متوجه ماما میشود و بسیاری از همکاران ما دیگر تحمل شکایت، احضار به نظام پزشکی و پزشکی قانونی، فشارهای اجتماعی و آسیبهای روحی و روانی ناشی از این روند را ندارند.
وی تصریح کرد: وقتی یک ماما با حقوق و دریافتی محدود، مسوولیت چندین ساعت مراقبت مستقیم از مادر و جنین را بر عهده دارد اما در صورت بروز خطا باید با دیههای بسیار سنگین، شکایتهای حقوقی و خدشهدار شدن حیثیت حرفهای و اجتماعی خود مواجه شود، طبیعی است که انگیزه لازم برای پذیرش این حجم از مسوولیت کاهش پیدا کند.
نماینده ماماها در سازمان نظام پزشکی اصفهان گفت: همکاران ما نمیتوانند حقوقی در حد ۲۰ میلیون تومان دریافت کنند اما در صورت بروز قصور احتمالی با دیههای چند میلیاردی روبهرو شوند. جدا از اینکه پیامدهای این وضعیت فقط اقتصادی نیست، آثار روانی، عاطفی و اجتماعی آن حتی سنگینتر است و بسیاری از ماماها از ترس اینکه درگیر پروندههای قضایی شوند و آبرویشان آسیب ببیند یا در فضای حرفهای تحت فشار قرار گیرند، دیگر تمایل و انگیزه گذشته را برای پیگیری زایمان طبیعی ندارند.
بیگی با اشاره به آثار این وضعیت بر شاخص سزارین افزود: وقتی تعرفه زایمان طبیعی اجرا نمیشود و مسوولیت و فشار کار با دریافتی تناسب ندارد، طبیعی است که گرایش به سزارین افزایش پیدا کند و به دنبال افزایش سزارین نیز در بارداریهای بعدی مشکلاتی مانند افزایش عوارض بیهوشی، بالا رفتن خطرات برای سلامتی مادر و محدود شدن تعداد بارداری رخ میدهد.
وی اظهار داشت: برای ترویج زایمان طبیعی فقط نمیتوان از ماما انتظار داشت چرا که در این زمینه چهار ضلع اصلی مادر، متخصص زنان، ماماهای زایشگاه و ماماهای مراکز بهداشتی وجود دارد و این چهار گروه باید در کنار هم همکاری کنند تا زایمان طبیعی با موفقیت پیش برود.
بیگی ادامه داد: مادر باید از سواد سلامت کافی برخوردار باشد و از همان دوران بارداری نسبت به مزایای زایمان طبیعی آگاه شود. متخصص زنان نیز باید در تمام مراحل همراهی مؤثر داشته باشد و تنها در لحظه آخر وارد نشود، ماماهای مراکز بهداشتی باید در دوران مراقبت بارداری، مادر را برای زایمان طبیعی آماده و توجیه کنند و ماماهای زایشگاه نیز باید از انگیزه و امنیت شغلی لازم برای اداره این فرآیند برخوردار باشند.
نماینده ماماها در سازمان نظام پزشکی اصفهان بیان کرد: در حال حاضر ماماهای زایشگاه، بیش از همه بار عاطفی، خستگی، مراقبت مستمر و مسوولیت را تحمل میکنند و در مقابل بیش از بقیه نیز در معرض اتهام، شکایت و بیانگیزگی قرار میگیرند.
وی افزود: ترویج زایمان طبیعی فقط وظیفه ماما نیست و مادری که در طول ۹ ماه بارداری، تحت تأثیر نگرانیهای مختلف یا توصیههای اطرافیان به سزارین تمایل پیدا کرده در سه یا چهار ساعت حضور در زایشگاه بهراحتی نظرش را تغییر نمیدهد و این آمادگی باید از ماهها قبل و در بستر آموزش و آگاهیبخشی ایجاد شود.
بیگی درباره ترس مادران از درد زایمان نیز گفت: امروز روشهای مختلف دارویی و غیردارویی برای کاهش درد زایمان وجود دارد و بیدردی اپیدورال نیز از جمله این روشهاست اما اجرای برخی از این خدمات نیازمند حضور متخصص بیهوشی و امکانات کافی است و در همه مراکز و در همه ساعات به صورت کامل فراهم نیست.
وی افزود: بسیاری از مادران و خانوادهها از طولانی شدن روند زایمان طبیعی یا از بروز عوارض احتمالی برای مادر و جنین میترسند، برخی نگران هستند که اگر تا هفته چهلم یا چهل و یکم بارداری منتظر شروع درد بمانند با مشکلاتی مانند کاهش مایع آمنیوتیک، دشواری دسترسی به موقع به بیمارستان یا بروز شرایط ناگوار مواجه شوند و این نگرانیها نیز بر انتخاب آنان اثر میگذارد.
نماینده ماماها در سازمان نظام پزشکی اصفهان با بیان اینکه زایمان طبیعی یک فرآیند فیزیولوژیک و طبیعی است گفت: همه ما بر ضرورت ترویج آن تأکید داریم اما نمیتوان از نیروهای سلامت انتظار داشت که بار مسوولیت سنگین، فشار کاری بالا، ترس از شکایت و پیامدهای حرفهای را به دوش بکشند، بدون آنکه حمایت اقتصادی و حقوقی متناسبی دریافت کنند.
وی همچنین به وضعیت ماماهای جوان اشاره کرد و افزود: فارغالتحصیلان مامایی برای رسیدن به صلاحیت حرفهای باید دورههای سخت آموزشی و مهارتی را پشت سر بگذارند، آنان ساعتهای طولانی درگیر مراقبت، کشیک، مسوولیتپذیری و حضور در کنار مادران هستند اما در نهایت با شرایطی روبهرو میشوند که میان مسوولیت حرفهای و دریافتی آنان تناسبی وجود ندارد.
نماینده ماماها در سازمان نظام پزشکی اصفهان افزود: وقتی یک ماما احساس کند با وجود همه زحمات و مراقبت چند ساعته در صورت بروز مشکل، ممکن است تنها بماند و همه مسوولیتها متوجه او شود، طبیعی است که دیگر اصراری برای نگه داشتن بیمار در مسیر زایمان طبیعی نداشته باشد و این مساله واقعیتی است که باید صادقانه دیده شود.
بیگی گفت: اگر سیاستگذاران میخواهند آمار سزارین کاهش پیدا کند و زایمان طبیعی ترویج شود، نباید فقط از کمبود نیروی انسانی سخن بگویند، حل این مساله نیازمند اجرای واقعی تعرفه زایمان طبیعی، حمایت اقتصادی از ماماها، کاهش فشارهای قضایی و تقویت همکاری تیمی میان مادر، ماما، متخصص زنان و مراکز بهداشتی است.
رییس اداره مامایی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز پیش ازاین در گفت وگو با خبرنگار ایرنا گفت: ترویج زایمان طبیعی و تحقق سیاستهای جمعیتی کشور بدون تقویت جایگاه حرفهای ماماها و بهکارگیری بیشتر آنان در مراکز درمانی امکانپذیر نیست.
زهرا جوانمردی افزود: با توجه به سیاستهای جمعیتی کشور و ضرورت حمایت از خانوادهها در چارچوب قانون جوانی جمعیت، ماماها نقش کلیدی و جایگاه مهمی در تحقق اهداف این سیاستها داشته و باید بیش از پیش مورد حمایت قرار گیرند.
وی ادامه داد: ماماها در حوزههای مختلف از جمله آموزش، بهداشت، درمان، فوریتها و بحرانها خدمات مهمی به جامعه زنان و نوزادان ارائه میکنند و ارائه خدمات مشاوره و پیشگیری، مراقبتهای پیش از بارداری، دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان، مراقبت از نوزاد و ترویج تغذیه با شیر مادر از مهمترین وظایف حرفهای آنهاست.
جوانمردی با اشاره به اهمیت نقش ماماها در اجرای قانون جوانی جمعیت گفت: پس از ابلاغ این قانون، ارائه خدمات مامایی در زمینه ترویج زایمان طبیعی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته اما یکی از مهمترین چالشهای این حوزه، کمبود جذب و بهکارگیری ماماها در جایگاههای مورد نیاز است.
رییس اداره مامایی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: هرچند اقداماتی مانند اجباری شدن دوره طرح رشته مامایی و اختصاص مجوزهای استخدامی برای جذب ماماها انجام شده اما همچنان تا رسیدن به استاندارد یک ماما برای دو مادر در حال زایمان، نیاز به مجوزهای استخدامی بیشتری وجود دارد.
وی با اشاره به آمار سزارین در بیمارستانهای تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: با وجود همه تلاشها، میزان سزارین در این مراکز حدود ۶۵ درصد است که از میانگین کشوری بالاتر محسوب میشود و امیدواریم با همکاری متخصصان زنان، ماماها و افزایش آگاهی خانوادهها، شاهد کاهش سزارینهای غیرضروری و افزایش زایمانهای ایمن باشیم.
به گزارش ایرنا، به گفته کارشناسان، طبق استاندارد جهانی نرخ سزارین در هر کشور نباید بیش از ۲۵ درصد کل زایمانها باشد این در حالیست که میانگین عمل سزارین در کشورمان بیش از ۵۰ درصد و در استان اصفهان معادل 65 درصد اعلام شده است.
۱۵ اردیبهشت مصادف با پنجم مِی «روز جهانی ماما» نامگذاری شده است.
استان اصفهان حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار نفر جمعیت در ۲۸ شهرستان دارد که امور بهداشتی و درمانی حدود پنج میلیون نفر در ۲۶ شهرستان بر عهده دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است.
