تالاب بین المللی گاوخونی در فلات مرکزی منحصربهفرد است و جزو اولین تالابهایی بوده که در فهرست بینالمللی ثبت یونسکو شده است. اگر تا 2 یا 3 سال قبل ریزگردهای برخاسته از تالابِ برهوت شده گاوخونی، شهر ورزنه و روستاهای اطرافش را درگیر کرده بود اکنون دامنه نفوذ ریزگردها به مناطق مرکزی استان اصفهان کشیده شده و در بهار و تابستان که باد از سمت شرق به غرب استان میوزد میزان ذرات معلق کمتر از ۱۰میکرون در هوای شهرهای اصفهان، خمینیشهر، نجفآباد، شاهینشهر، لنجان و فلاورجان در برخی روزها به مرز هشدار میرسد.گاوخونی ۴۷ هزار هکتار وسعت دارد و در حال حاضر ۹۸ درصد آن خشک است؛ بر اساس محاسبههای انجام شده باید وزارت نیرو بهصورت سالانه ۱۷۶ میلیون مترمکعب آب حقابه زیستمحیطی تالاب گاوخونی را تأمین کند، این در حالی است که تاکنون این مهم محقق نشده است.
بستر گاوخونی، منبع تولید گرد و غبار آلوده به فلزات سنگین
بحران خشکی زاینده رود و تالاب گاوخونی حالا ابعاد برجستهتری به خود گرفته و به گفته پژوهشگران، بستر خشک این گسترهها منبع تولید گرد و غبار آلوده به فلزات سنگین شده است. مطالعات نشان میدهد، فلزات سنگین میتوانند عوارض ناگواری را بر سلامتی جنین و نوزادان داشته باشند.یعقوب حاجیزاده، پژوهشگر مرکز تحقیقات محیطزیست دانشگاه علوم پزشکی اصفهان میگوید: فلزات سنگین میتواند از منابع مختلف وارد بستر رودخانه شود و در تالاب گاوخونی رسوب کنند؛ بخشی از آن در اثر تخلیه فاضلابهای صنعتی و بخشی از طریق رسوباتی است که از هوا و در اثر بارندگی وارد بستر زایندهرود و تالاب میشوند.
به گفته او، با خشکی و حساس شدن خاک بستر تالاب گاوخونی که سالها محل انباشت این آلایندههای سمی بوده است، گرد و خاک و سموم آن با وزش بادها خیزش میکند و به سمت اصفهان و شهرهای اطراف میآید، اتفاقی که در نهایت هوای اصفهان را آلودهتر و سلامتی شهروندان این خطه را با مخاطره مواجه میکند.
نجات گاوخونی با احیای زایندهرود و تأمین حقابههای آن
منصور شیشهفروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان درباره تالاب گاوخونی میگوید: اگر تالاب احیا نشود میتواند گرد و غبار ایجاد کند و شرایطی را به وجود آورد که اکوسیستم را از بین ببرد.وی تصریح میکند که برای نجات تالاب گاوخونی، احیای زایندهرود و تأمین حقابههای آن در کاهش آلودگی هوا مؤثر بوده و با تأمین آب و اجرای طرحهای آبخیزداری میتوان به کنترل گردوغبار در مناطق بیابانی کمک شایانی کرد.حسین اکبری، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل محیط زیست اصفهان میگوید: سطح تالاب سالهای سال از زمانی که کشاورزی و سکونت گاه در بالادست آن شکل گرفته و از صنایع انواع پسابها و فاضلابها به سمت آن روانه شده به سموم مختلف آلوده است و اکنون رسوبات و غبار خیزی تالاب یک خطر جدی است که ما را به این نتیجه میرساند که حقابه تالاب گاوخونی هم برای استمرار خدمات اکوسیستمی وهم برای جلوگیری از تهدیداتی که خشک شدن یک تالاب دارد، ضرورت است.
آلودگیهای محیطی، عامل محرک در بروز و تسریع روند ابتلا به بیماریها
مطالعات اخیر نشان میدهند که آلودگیهای محیطی و گردوغبار آلوده، نه تنها یک عامل تشدیدکننده، بلکه یک عامل محرک در بروز و تسریع روند ابتلا به بیماریهایی مانند اماس و پارکینسون هستند.
رضا امانی، متخصص تغذیه و استاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، با استناد به یافتههای اخیر، اظهار کرد: آلودگیهای محیطی از جمله فلزات سنگین و ذرات معلق میتوانند به DNA سلولی آسیب رسانده و خطر بیماریهایی نظیر پارکینسون و اماس را افزایش دهند.میثم تدین، زمینشناس و عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان مردادماه امسال نتایج اولیه طرح پژوهشی با عنوان «بررسی زمین شناسی و زیست محیطی رسوبات گاوخونی» را اعلام کرد که وجود غلظتهای بسیار بالای عناصری مانند آرسنیک، سرب، کادمیوم، جیوه، منیزیم و آهن در این منطقه را تایید میکند.تدین معتقد است که این آلودگی ها نهتنها از طریق استنشاق هوا بلکه از راههای دیگر وارد بدن میشود. او همچنین ارتباط مستقیم افزایش بیماریهای مانند ام اس،پارکینسون و سرطان با افزایش این آلایندگیها را بر اساس بررسیها تایید کرده و میگوید که تنها راهکار موثر برای جلوگیری از این آلایندگی جاری شدن دوباره آب زایندهرود تا حدی است که لایهای چند سانتیمتری از آب سطح رسوبات را بپوشاند و مانع از بلندشدن گردوغبار شود.به گفته کارشناسان، تالاب بینالمللی گاوخونی هم اکنون به کانون تولید گردوغبار در مرکز ایران تبدیل شده است و تا شعاع ۵۰۰ کیلومتری خود را تحتتأثیر قرار میدهد.
