توصیههای یک فوقتخصص به اهداکنندگان خون
فوقتخصص خون و سرطان بالغین گفت: افراد سالم میتوانند هر هشت هفته یکبار خون اهدا کنند، اما به طور معمول بیش از چهار بار در سال برای آقایان و بیش از سه بار در سال برای بانوان توصیه نمیشود
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، نظام سلامت هر کشوری بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار، نیازمند زیرساختهای حیاتی و پایدار است که در این میان، خون و فرآوردههای خونی بهعنوان یکی از حیاتیترین و غیر قابل جایگزینترین منابع درمانی محسوب میشوند. باتوجهبه وابستگی شدید مراکز درمانی به این مایه حیات و نقش بیبدیل آن در نجات جان بیماران بدحال، تداوم جریان اهدای خون از اولویتهای راهبردی حوزه بهداشت و درمان به شمار میرود. در همین راستا، این گزارش باهدف تبیین جایگاه استراتژیک اهدای خون و تأکید بر جنبههای ایمنی و اثرات فیزیولوژیک مثبت آن بر سلامت اهداکنندگان، تدوین شده است تا ضمن روشن سازی ابعاد کلیدی این اقدام انساندوستانه، بر ضرورت ترویج این فرهنگ عامالمنفعه صحه بگذارد.ولیالله مهرزاد، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و فوقتخصص خون و سرطان بالغین با اشاره به اهمیت استراتژیک اهدای خون در نظام سلامت کشور، اظهار داشت: این اقدام نهتنها برای افراد سالم بیخطر است، بلکه میتواند مزایای متعددی از جمله تنظیم ذخایر آهن و پایش مستمر سلامت را برای اهداکننده به همراه داشته باشد.وی افزود: سازمانهای معتبر انتقال خون در سراسر جهان، اهدای خون را اقدامی ایمن، انساندوستانه و حیاتی برای حفظ جان بیماران میدانند.
جزئیات علمی؛ تفکیک خون به سه فرآورده اصلیمهرزاد در تشریح فرایند استفاده از خونهای اهدایی، گفت: پس از دریافت خون از اهداکننده، خون کامل به اجزای مختلف تفکیک میشود تا هر بخش متناسب با نیاز بیماران مختلف مورداستفاده قرار گیرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با تأکید بر ایمنی کامل اهدای خون برای افراد سالم، گفت: از هر واحد خون اهدایی حداقل سه فرآورده حیاتی شامل گلبول قرمز، پلاسما و پلاکت استخراج میشود که میتواند جان چندین بیمار مبتلا به کمخونی، سرطان، خونریزیهای شدید و بیماریهای کبدی را نجات دهد. وی با تفکیک کاربرد هر یک از این فرآوردهها، تصریح کرد: گلبولهای قرمز متراکم، یکی از مهمترین فرآوردههاست که در درمان کمخونیهای شدید، خونریزیهای حاد، سوانح، جراحیهای بزرگ و برخی بیماریهای مزمن کاربرد دارد.مهرزاد در خصوص فرآورده پلاسما نیز توضیح داد: پلاسما که پس از جداسازی در شرایط استاندارد منجمد و ذخیره میشود، در موارد متعددی از جمله خونریزیهای شدید، کمبود فاکتورهای انعقادی، بیماریهای کبدی پیشرفته مانند سیروز و همچنین در بیمارانی که به دلیل مصرف داروی وارفارین دچار خونریزی شدهاند، مورد استفاده قرار میگیرد.این فوقتخصص خون و سرطان بالغین افزود: پلاسمای منجمد پیش از تزریق به بیمار ذوب شده و به دمای مناسب بدن میرسد تا بتواند نقش مؤثر خود را در جبران اختلالات انعقادی ایفا کند.
پلاکت؛ چالش نگهداری و نقش حیاتی برای بیماران سرطانیوی با اشاره به اهمیت فرآورده پلاکت، اظهار داشت: پلاکتها نقش اساسی در جلوگیری از خونریزی دارند و برخلاف پلاسما امکان نگهداری طولانیمدت یا انجماد آنها وجود ندارد؛ به همین دلیل حداکثر تا پنج روز در بانک خون قابل ذخیره هستند.مهرزاد مهمترین دریافتکنندگان پلاکت را چنین برشمرد: بیماران مبتلا به سرطانهای خون، افراد مبتلا به نارسایی یا تنبلی مغز استخوان (آپلاستیک آنمی)، بیماران تحت شیمیدرمانی و بسیاری از بیماران بستری در بخشهای ویژه.
این متخصص در ادامه هشدار داد: در این بیماران، کاهش شدید تعداد پلاکتها میتواند خطر خونریزیهای داخلی و تهدیدکننده حیات را به همراه داشته باشد و تزریق بهموقع پلاکت نقش تعیینکنندهای در حفظ جان آنها دارد.
یک واحد خون، چندین زندگی نجاتیافتهوی درباره تأثیر هر واحد خون، گفت: از یک واحد خون کامل معمولاً حداقل سه فرآورده اصلی شامل گلبول قرمز، پلاسما و پلاکت استخراج میشود و هر یک از این فرآوردهها میتوانند برای بیمارانی با شرایط کاملاً متفاوت مورد استفاده قرار گیرند.مهرزاد با تأکید بر ارزش مضاعف این اقدام داوطلبانه، تصریح کرد: به همین دلیل است که متخصصان حوزه انتقال خون معتقدند هر بار اهدای خون میتواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم به نجات جان چند نفر کمک کند. این ویژگی، اهدای خون را به یکی از مؤثرترین و ارزشمندترین اقدامات داوطلبانه در حوزه سلامت تبدیل کرده است.
توصیههای تخصصی به اهداکنندگاناین فوقتخصص خون و سرطان بالغین در ادامه با اشاره به فواصل استاندارد اهدای خون به شنوندگان و مخاطبان توصیه کرد: افراد سالم میتوانند هر هشت هفته یکبار خون اهدا کنند، اما به طور معمول بیش از چهار بار در سال برای آقایان و بیش از سه بار در سال برای بانوان توصیه نمیشود.وی به نکته کلیدی ایمنی فرآوردهها اشاره کرد و گفت: تمامی واحدهای خون اهدایی تحت آزمایشها و غربالگریهای دقیق قرار میگیرند تا احتمال انتقال بیماریهای عفونی به گیرندگان خون به حداقل ممکن برسد.
هیچ جایگزینی برای خون وجود نداردمهرزاد با تأکید بر یک واقعیت علمی غیر قابل انکار، خاطرنشان کرد: با وجود پیشرفتهای گسترده علم پزشکی، هنوز هیچ جایگزین مصنوعی و کاملاً مؤثری برای خون و اجزای آن تولید نشده است. ازاینرو، بیماران نیازمند همچنان وابسته به مشارکت داوطلبانه مردم در اهدای خون هستند.این فوقتخصص خون و سرطان بالغین اهدای خون را اقدامی ساده، ایمن و درعینحال حیاتی توصیف کرد و گفت: این اقدام میتواند در لحظات حساس، مرز میان زندگی و مرگ بیماران را تعیین کند و نقش بیبدیلی در استمرار خدمات درمانی کشور داشته باشد.در یک جمعبندی نهایی میتوان گفت که اهدای خون، پلی است میان مسئولیت اجتماعی و مسئولیت فردی؛ پلی که از یک سو حیاتبخش است و از سوی دیگر، پنجرههایی بهسوی پایش مستمر سلامت خویش میگشاید. با علم به اینکه این اقدام بیخطر، هم ذخایر آهن بدن را متعادل میکند و هم نیازهای حیاتی مراکز درمانی را تأمین میکند، بر همگان فرض است که با حضور منظم پای میزهای اهدا، هم سهامدار سلامت جامعه باشند و هم از فرصت ارزشمند ارزیابی دورهای وضعیت جسمانی خود بهرهمند شوند. در نهایت، تداوم این زنجیره انسانی، سرمایه اجتماعی نظام سلامت را تضمین خواهد کرد.
